03Γ.3 – Παραλληλόγραμμο – ορθογώνιο – ρόμβος – τετράγωνο και ιδιότητές τους – ΣΤΥΛ ΜΑΘΗΜΑ

03Γ. Παραλληλόγραμμο – ορθογώνιο – ρόμβος – τετράγωνο και ιδιότητές τους

ΘΕΩΡΙΑ

03Γ.3.α 📘 Τι είναι παραλληλόγραμμο;

Παραλληλόγραμμο είναι το τετράπλευρο που έχει τις απέναντι πλευρές του παράλληλες ανά δύο.

Στο παραλληλόγραμμο \(ABΓΔ\):

\(AB\parallel ΓΔ\)

\(AΔ\parallel BΓ\)

A B Γ Δ
Να θυμάμαι: Παραλληλόγραμμο → δύο ζεύγη απέναντι παράλληλων πλευρών.

03Γ.3.β 📘 Βασικές ιδιότητες παραλληλογράμμου

Σε κάθε παραλληλόγραμμο:

• οι απέναντι πλευρές είναι ίσες,

• οι απέναντι γωνίες είναι ίσες,

• δύο διαδοχικές γωνίες είναι παραπληρωματικές,

• οι διαγώνιοι διχοτομούνται.

Για το \(ABΓΔ\):

\(AB=ΓΔ,\quad AΔ=BΓ\)

\(\widehat{A}=\widehat{Γ},\quad \widehat{B}=\widehat{Δ}\)

Κλειδί: Στο παραλληλόγραμμο οι απέναντι πλευρές και οι απέναντι γωνίες είναι ίσες.

03Γ.3.γ 📘 Οι διαγώνιοι του παραλληλογράμμου

Οι διαγώνιοι ενός παραλληλογράμμου τέμνονται στο μέσο τους.

Αν οι διαγώνιοι \(AΓ\) και \(BΔ\) τέμνονται στο \(O\), τότε:

\(AO=OΓ\)

\(BO=OΔ\)

O

03Γ.3.δ 📘 Τι είναι ορθογώνιο;

Ορθογώνιο είναι παραλληλόγραμμο που έχει όλες τις γωνίες του ορθές.

\(\widehat{A}=\widehat{B}=\widehat{Γ}=\widehat{Δ}=90^\circ\)

Άρα το ορθογώνιο έχει όλες τις ιδιότητες του παραλληλογράμμου και επιπλέον:

• όλες οι γωνίες είναι \(90^\circ\),

• οι διαγώνιοί του είναι ίσες.

Να θυμάμαι: Ορθογώνιο = παραλληλόγραμμο + τέσσερις ορθές γωνίες.

03Γ.3.ε 📘 Τι είναι ρόμβος;

Ρόμβος είναι παραλληλόγραμμο που έχει όλες τις πλευρές του ίσες.

\(AB=BΓ=ΓΔ=ΔA\)

Άρα ο ρόμβος έχει όλες τις ιδιότητες του παραλληλογράμμου και επιπλέον οι τέσσερις πλευρές του είναι ίσες.

Κλειδί: Ρόμβος = παραλληλόγραμμο + τέσσερις ίσες πλευρές.

03Γ.3.στ 📘 Οι διαγώνιοι του ρόμβου

Στον ρόμβο οι διαγώνιοι:

• διχοτομούνται, όπως σε κάθε παραλληλόγραμμο,

• είναι κάθετες μεταξύ τους,

• διχοτομούν τις γωνίες του ρόμβου.

Προσοχή: Οι διαγώνιοι του ρόμβου δεν είναι γενικά ίσες.

03Γ.3.ζ 📘 Τι είναι τετράγωνο;

Τετράγωνο είναι τετράπλευρο που έχει:

• τέσσερις ίσες πλευρές,

• τέσσερις ορθές γωνίες.

Το τετράγωνο είναι ταυτόχρονα ορθογώνιο και ρόμβος.

Να θυμάμαι: Τετράγωνο = ορθογώνιο + ρόμβος.

03Γ.3.η 📘 Οι διαγώνιοι του τετραγώνου

Οι διαγώνιοι του τετραγώνου έχουν όλες τις βασικές ιδιότητες των διαγωνίων ορθογωνίου και ρόμβου.

Άρα:

• είναι ίσες,

• διχοτομούνται,

• είναι κάθετες,

• διχοτομούν τις γωνίες του τετραγώνου.

Κλειδί: Στο τετράγωνο οι διαγώνιοι είναι και ίσες και κάθετες.

03Γ.3.θ 📘 Πώς συνδέονται τα τέσσερα σχήματα;

Κάθε ορθογώνιο είναι παραλληλόγραμμο.

Κάθε ρόμβος είναι παραλληλόγραμμο.

Κάθε τετράγωνο είναι και ορθογώνιο και ρόμβος, άρα είναι και παραλληλόγραμμο.

Όμως δεν ισχύουν πάντα τα αντίστροφα.

Σημαντικό: Το τετράγωνο συγκεντρώνει όλες τις βασικές ιδιότητες των άλλων τριών σχημάτων.

03Γ.3.ι 📘 Η σωστή στρατηγική

1. Ελέγχω πρώτα αν υπάρχουν δύο ζεύγη απέναντι παράλληλων πλευρών.

2. Αν όλες οι γωνίες είναι \(90^\circ\), έχω ορθογώνιο.

3. Αν όλες οι πλευρές είναι ίσες, έχω ρόμβο.

4. Αν έχω και τέσσερις ίσες πλευρές και τέσσερις ορθές γωνίες, έχω τετράγωνο.

5. Για γωνίες παραλληλογράμμου χρησιμοποιώ απέναντι ίσες και διαδοχικές παραπληρωματικές.

6. Για διαγώνιους χρησιμοποιώ τις ειδικές ιδιότητες κάθε σχήματος.

Παγίδα: Δεν λέω ότι κάθε παραλληλόγραμμο είναι ορθογώνιο ή ότι κάθε ρόμβος είναι τετράγωνο.

ΛΥΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ

Α. Παραλληλόγραμμο

1 Στο παραλληλόγραμμο \(ABΓΔ\) ισχύει \(AB=8\) cm και \(AΔ=5\) cm. Να βρείτε \(ΓΔ\) και \(BΓ\).

Απάντηση

Οι απέναντι πλευρές παραλληλογράμμου είναι ίσες.

\(ΓΔ=AB=8\text{ cm}\)

\(BΓ=AΔ=5\text{ cm}\)

Άρα: \(ΓΔ=8\) cm και \(BΓ=5\) cm.

2 Σε παραλληλόγραμμο μία γωνία είναι \(70^\circ\). Να βρείτε τις άλλες τρεις.

Απάντηση

Η απέναντι γωνία είναι ίση:

\(70^\circ\)

Οι δύο διαδοχικές είναι παραπληρωματικές:

\(180^\circ-70^\circ=110^\circ\)

Άρα: Οι γωνίες είναι \(70^\circ,\ 110^\circ,\ 70^\circ,\ 110^\circ\).

3 Οι διαγώνιοι παραλληλογράμμου τέμνονται στο \(O\). Αν \(AO=6\) cm και \(BO=4\) cm, να βρείτε \(OΓ\) και \(OΔ\).

Απάντηση

Οι διαγώνιοι του παραλληλογράμμου διχοτομούνται.

\(AO=OΓ\)

\(BO=OΔ\)

Άρα: \(OΓ=6\) cm και \(OΔ=4\) cm.

Β. Ορθογώνιο

4 Πόσες μοίρες έχει κάθε γωνία ενός ορθογωνίου;

Απάντηση

Άρα: Κάθε γωνία είναι \(90^\circ\).

5 Οι διαγώνιοι ενός ορθογωνίου είναι \(AΓ\) και \(BΔ\). Αν \(AΓ=10\) cm, να βρείτε \(BΔ\).

Απάντηση

Οι διαγώνιοι ορθογωνίου είναι ίσες.

Άρα: \(BΔ=10\) cm.

6 Είναι κάθε ορθογώνιο παραλληλόγραμμο;

Απάντηση

Το ορθογώνιο έχει δύο ζεύγη απέναντι παράλληλων πλευρών.

Άρα: Ναι, κάθε ορθογώνιο είναι παραλληλόγραμμο.

Γ. Ρόμβος

7 Σε ρόμβο \(ABΓΔ\) ισχύει \(AB=7\) cm. Να βρείτε τις άλλες τρεις πλευρές.

Απάντηση

Όλες οι πλευρές ρόμβου είναι ίσες.

Άρα: \(BΓ=ΓΔ=ΔA=7\) cm.

8 Τι γωνία σχηματίζουν οι διαγώνιοι ενός ρόμβου;

Απάντηση

Οι διαγώνιοι του ρόμβου είναι κάθετες.

Άρα: Σχηματίζουν γωνία \(90^\circ\).

9 Είναι οι διαγώνιοι κάθε ρόμβου ίσες;

Απάντηση

Στον ρόμβο οι διαγώνιοι είναι κάθετες και διχοτομούνται, αλλά δεν είναι γενικά ίσες.

Άρα: Όχι, όχι σε κάθε ρόμβο.

Δ. Τετράγωνο

10 Ένα τετράγωνο έχει πλευρά \(6\) cm. Ποια είναι τα μήκη των άλλων πλευρών;

Απάντηση

Όλες οι πλευρές τετραγώνου είναι ίσες.

Άρα: Και οι τέσσερις πλευρές είναι \(6\) cm.

11 Να αναφέρετε τέσσερις βασικές ιδιότητες των διαγωνίων ενός τετραγώνου.

Απάντηση

Οι διαγώνιοι του τετραγώνου είναι ίσες, διχοτομούνται, είναι κάθετες και διχοτομούν τις γωνίες.

Άρα: Έχουν όλες τις βασικές ιδιότητες των διαγωνίων ορθογωνίου και ρόμβου.

12 Είναι κάθε τετράγωνο και ορθογώνιο και ρόμβος;

Απάντηση

Έχει τέσσερις ορθές γωνίες, άρα είναι ορθογώνιο.

Έχει τέσσερις ίσες πλευρές, άρα είναι ρόμβος.

Άρα: Ναι.

Ε. Σύγκριση και συνδυαστικά θέματα

13 Ένα παραλληλόγραμμο έχει όλες τις γωνίες ίσες. Τι είδους παραλληλόγραμμο είναι;

Απάντηση

Το άθροισμα των γωνιών τετραπλεύρου είναι \(360^\circ\).

Αφού οι τέσσερις γωνίες είναι ίσες:

\(360^\circ:4=90^\circ\)

Άρα: Είναι ορθογώνιο.

14 Ένα παραλληλόγραμμο έχει όλες τις πλευρές ίσες. Τι είδους παραλληλόγραμμο είναι;

Απάντηση

Παραλληλόγραμμο με τέσσερις ίσες πλευρές είναι ρόμβος.

Άρα: Είναι ρόμβος.

15 Ένα παραλληλόγραμμο έχει τέσσερις ίσες πλευρές και μία γωνία \(90^\circ\). Να το χαρακτηρίσετε.

Απάντηση

Εφόσον όλες οι πλευρές είναι ίσες, είναι ρόμβος.

Εφόσον μία γωνία παραλληλογράμμου είναι \(90^\circ\), όλες οι γωνίες του είναι \(90^\circ\), άρα είναι και ορθογώνιο.

Σχήμα που είναι ταυτόχρονα ρόμβος και ορθογώνιο είναι τετράγωνο.

Άρα: Το παραλληλόγραμμο είναι τετράγωνο.