01Α5 – ΕΚΠ και ΜΚΔ φυσικών αριθμών – ΣΤΥΛ ΜΑΘΗΜΑ

01Ε. ΕΚΠ και ΜΚΔ φυσικών αριθμών

ΘΕΩΡΙΑ

01Α5.α 📘 Πολλαπλάσια ενός φυσικού αριθμού

Τα πολλαπλάσια ενός φυσικού αριθμού προκύπτουν όταν τον πολλαπλασιάζουμε με τους φυσικούς αριθμούς.

Παράδειγμα
Τα πρώτα πολλαπλάσια του \(6\) είναι:

\(0,\ 6,\ 12,\ 18,\ 24,\ 30,\ldots\)

Κάθε φυσικός αριθμός έχει άπειρα πολλαπλάσια.

Να θυμάμαι: Το \(0\) είναι πολλαπλάσιο κάθε φυσικού αριθμού.

01Α5.β 📘 Διαιρέτες ενός φυσικού αριθμού

Ένας φυσικός αριθμός \(δ\) λέγεται διαιρέτης του αριθμού \(α\), όταν η διαίρεση \(α:δ\) είναι τέλεια, δηλαδή έχει υπόλοιπο \(0\).

Παράδειγμα
Οι θετικοί διαιρέτες του \(18\) είναι:

\(1,\ 2,\ 3,\ 6,\ 9,\ 18\)

Να θυμάμαι: Το \(1\) και ο ίδιος ο αριθμός είναι πάντα διαιρέτες του.

01Α5.γ 📘 Τι είναι το Ελάχιστο Κοινό Πολλαπλάσιο;

Το Ελάχιστο Κοινό Πολλαπλάσιο δύο ή περισσότερων φυσικών αριθμών είναι το μικρότερο θετικό πολλαπλάσιο που είναι κοινό σε όλους.

Το συμβολίζουμε με ΕΚΠ.

Παράδειγμα
Για τους αριθμούς \(4\) και \(6\):

Πολλαπλάσια του \(4\): \(4,8,12,16,20,24,\ldots\)

Πολλαπλάσια του \(6\): \(6,12,18,24,30,\ldots\)

\(\operatorname{ΕΚΠ}(4,6)=12\)

Κλειδί: Στο ΕΚΠ ψάχνω το μικρότερο θετικό κοινό πολλαπλάσιο.

01Α5.δ 📘 Τι είναι ο Μέγιστος Κοινός Διαιρέτης;

Ο Μέγιστος Κοινός Διαιρέτης δύο ή περισσότερων φυσικών αριθμών είναι ο μεγαλύτερος φυσικός αριθμός που διαιρεί ακριβώς όλους τους αριθμούς.

Τον συμβολίζουμε με ΜΚΔ.

Παράδειγμα
Για τους αριθμούς \(18\) και \(24\):

Διαιρέτες του \(18\): \(1,2,3,6,9,18\)

Διαιρέτες του \(24\): \(1,2,3,4,6,8,12,24\)

\(\operatorname{ΜΚΔ}(18,24)=6\)

Κλειδί: Στον ΜΚΔ ψάχνω τον μεγαλύτερο κοινό διαιρέτη.

01Α5.ε 📘 ΕΚΠ με ανάλυση σε πρώτους παράγοντες

Αναλύουμε κάθε αριθμό σε γινόμενο πρώτων παραγόντων.

Για το ΕΚΠ παίρνουμε όλους τους πρώτους παράγοντες που εμφανίζονται, με τον μεγαλύτερο εκθέτη τους.

Παράδειγμα
Να βρούμε το ΕΚΠ των \(12\) και \(18\).

\(12=2^2\cdot3\)

\(18=2\cdot3^2\)

\(\operatorname{ΕΚΠ}(12,18)=2^2\cdot3^2=36\)

Μέθοδος: ΕΚΠ → παίρνω όλους τους πρώτους παράγοντες, στη μεγαλύτερη δύναμη που εμφανίζονται.

01Α5.στ 📘 ΜΚΔ με ανάλυση σε πρώτους παράγοντες

Αναλύουμε τους αριθμούς σε γινόμενο πρώτων παραγόντων.

Για τον ΜΚΔ παίρνουμε μόνο τους κοινούς πρώτους παράγοντες, με τον μικρότερο εκθέτη τους.

Παράδειγμα
Να βρούμε τον ΜΚΔ των \(24\) και \(36\).

\(24=2^3\cdot3\)

\(36=2^2\cdot3^2\)

\(\operatorname{ΜΚΔ}(24,36)=2^2\cdot3=12\)

Μέθοδος: ΜΚΔ → κρατώ μόνο τους κοινούς πρώτους παράγοντες, στη μικρότερη δύναμη.

01Α5.ζ 📘 Πότε χρησιμοποιώ ΕΚΠ και πότε ΜΚΔ;

Το ΕΚΠ εμφανίζεται συνήθως όταν δύο ή περισσότερα γεγονότα επαναλαμβάνονται και ζητάμε πότε θα συμβούν ξανά μαζί.

Ο ΜΚΔ εμφανίζεται συνήθως όταν θέλουμε να χωρίσουμε ποσότητες σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερες ίσες ομάδες, χωρίς υπόλοιπο.

Παράδειγμα ΕΚΠ
Ένα λεωφορείο περνά κάθε \(10\) λεπτά και ένα άλλο κάθε \(15\) λεπτά. Αν περάσουν μαζί τώρα, θα ξαναπεράσουν μαζί μετά από:

\(\operatorname{ΕΚΠ}(10,15)=30\) λεπτά.

Παράδειγμα ΜΚΔ
Θέλουμε να μοιράσουμε \(24\) κόκκινες και \(36\) μπλε χάντρες σε όσο γίνεται περισσότερα ίδια σακουλάκια. Ο αριθμός των σακουλιών είναι:

\(\operatorname{ΜΚΔ}(24,36)=12\)

01Α5.η 📘 Χρήσιμες ειδικές περιπτώσεις

Αν ο ένας αριθμός είναι πολλαπλάσιο του άλλου, τότε:

\(\operatorname{ΜΚΔ}(α,β)=\text{ο μικρότερος αριθμός}\)

\(\operatorname{ΕΚΠ}(α,β)=\text{ο μεγαλύτερος αριθμός}\)

Παράδειγμα
Για τους αριθμούς \(8\) και \(24\):

\(\operatorname{ΜΚΔ}(8,24)=8\)

\(\operatorname{ΕΚΠ}(8,24)=24\)

Να θυμάμαι: Αν δύο αριθμοί είναι πρώτοι μεταξύ τους, ο ΜΚΔ τους είναι \(1\).

01Α5.θ 📘 Η σωστή μέθοδος στην άσκηση

1. Διαβάζω προσεκτικά τι ζητείται.

2. Ελέγχω αν ψάχνω κοινή επανάληψη → ΕΚΠ ή ίσο μοίρασμα → ΜΚΔ.

3. Αν οι αριθμοί είναι μικροί, μπορώ να γράψω πολλαπλάσια ή διαιρέτες.

4. Αν οι αριθμοί είναι μεγαλύτεροι, προτιμώ ανάλυση σε πρώτους παράγοντες.

5. Στο ΕΚΠ παίρνω όλους τους πρώτους παράγοντες με τον μεγαλύτερο εκθέτη.

6. Στον ΜΚΔ παίρνω μόνο τους κοινούς με τον μικρότερο εκθέτη.

7. Ελέγχω αν το αποτέλεσμα έχει νόημα στο πρόβλημα.

Παγίδα: Δεν μπερδεύω το «ελάχιστο» του ΕΚΠ με το «μέγιστο» του ΜΚΔ. Το ΕΚΠ αφορά κοινά πολλαπλάσια, ενώ ο ΜΚΔ κοινούς διαιρέτες.

ΛΥΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ

Α. Βασικές έννοιες

1✅ Να γράψετε τα έξι πρώτα θετικά πολλαπλάσια του \(7\).

Απάντηση

Πολλαπλασιάζουμε το \(7\) με τους αριθμούς \(1,2,3,4,5,6\).

\(7,\ 14,\ 21,\ 28,\ 35,\ 42\)

2✅ Να βρείτε όλους τους θετικούς διαιρέτες του \(20\).

Απάντηση

Ελέγχουμε ποιοι αριθμοί διαιρούν το \(20\) χωρίς υπόλοιπο.

\(1,\ 2,\ 4,\ 5,\ 10,\ 20\)

3✅ Είναι ο αριθμός \(36\) κοινό πολλαπλάσιο των \(4\), \(6\) και \(9\);

Απάντηση

Ελέγχουμε αν το \(36\) διαιρείται ακριβώς με όλους τους αριθμούς.

\(36:4=9,\qquad 36:6=6,\qquad 36:9=4\)

Άρα: Το \(36\) είναι κοινό πολλαπλάσιο των \(4,6,9\).

Β. Ελάχιστο Κοινό Πολλαπλάσιο

4✅ Να βρείτε το ΕΚΠ των \(6\) και \(8\) γράφοντας τα πολλαπλάσιά τους.

Απάντηση

Πολλαπλάσια του \(6\): \(6,12,18,24,30,\ldots\)

Πολλαπλάσια του \(8\): \(8,16,24,32,\ldots\)

Το πρώτο θετικό κοινό πολλαπλάσιο είναι το \(24\).

Άρα: \(\operatorname{ΕΚΠ}(6,8)=24\).

5✅ Να βρείτε το ΕΚΠ των \(12\) και \(30\) με ανάλυση σε πρώτους παράγοντες.

Απάντηση

\(12=2^2\cdot3\)

\(30=2\cdot3\cdot5\)

Παίρνουμε όλους τους πρώτους παράγοντες με τον μεγαλύτερο εκθέτη.

\(\operatorname{ΕΚΠ}(12,30)=2^2\cdot3\cdot5=60\)

6✅ Να βρείτε το ΕΚΠ των \(8\), \(12\) και \(18\).

Απάντηση

\(8=2^3,\qquad 12=2^2\cdot3,\qquad 18=2\cdot3^2\)

Για το ΕΚΠ κρατάμε \(2^3\) και \(3^2\).

\(\operatorname{ΕΚΠ}(8,12,18)=2^3\cdot3^2=72\)

Γ. Μέγιστος Κοινός Διαιρέτης

7✅ Να βρείτε τον ΜΚΔ των \(18\) και \(30\) γράφοντας τους διαιρέτες τους.

Απάντηση

Διαιρέτες του \(18\): \(1,2,3,6,9,18\)

Διαιρέτες του \(30\): \(1,2,3,5,6,10,15,30\)

Ο μεγαλύτερος κοινός διαιρέτης είναι το \(6\).

Άρα: \(\operatorname{ΜΚΔ}(18,30)=6\).

8✅ Να βρείτε τον ΜΚΔ των \(48\) και \(60\) με ανάλυση σε πρώτους παράγοντες.

Απάντηση

\(48=2^4\cdot3\)

\(60=2^2\cdot3\cdot5\)

Κοινοί πρώτοι παράγοντες είναι οι \(2\) και \(3\). Παίρνουμε τους μικρότερους εκθέτες.

\(\operatorname{ΜΚΔ}(48,60)=2^2\cdot3=12\)

9✅ Να βρείτε τον ΜΚΔ των \(24\), \(36\) και \(60\).

Απάντηση

\(24=2^3\cdot3,\quad 36=2^2\cdot3^2,\quad 60=2^2\cdot3\cdot5\)

Οι κοινοί πρώτοι παράγοντες και στους τρεις είναι \(2\) και \(3\).

\(\operatorname{ΜΚΔ}(24,36,60)=2^2\cdot3=12\)

Δ. Προβλήματα

10✅ Δύο φώτα αναβοσβήνουν, το πρώτο κάθε \(6\) δευτερόλεπτα και το δεύτερο κάθε \(8\) δευτερόλεπτα. Αν ανάψουν μαζί τώρα, μετά από πόσα δευτερόλεπτα θα ανάψουν ξανά μαζί;

Απάντηση

Ψάχνουμε πότε δύο επαναλαμβανόμενα γεγονότα θα συμβούν ξανά μαζί, άρα χρησιμοποιούμε ΕΚΠ.

\(\operatorname{ΕΚΠ}(6,8)=24\)

Άρα: Θα ανάψουν ξανά μαζί μετά από \(24\) δευτερόλεπτα.

11✅ Έχουμε \(24\) κόκκινα και \(36\) μπλε μολύβια. Θέλουμε να τα μοιράσουμε σε όσο το δυνατόν περισσότερα ίδια πακέτα, χωρίς να περισσέψει κανένα. Πόσα πακέτα μπορούμε να φτιάξουμε;

Απάντηση

Ζητάμε το μεγαλύτερο πλήθος ίδιων ομάδων, άρα χρησιμοποιούμε ΜΚΔ.

\(\operatorname{ΜΚΔ}(24,36)=12\)

Άρα: Μπορούμε να φτιάξουμε \(12\) ίδια πακέτα.

12✅ Τρία κουδούνια χτυπούν κάθε \(4\), \(6\) και \(10\) λεπτά. Αν χτυπήσουν μαζί στις 09:00, τι ώρα θα χτυπήσουν ξανά μαζί;

Απάντηση

Υπολογίζουμε το ΕΚΠ των χρόνων επανάληψης.

\(4=2^2,\quad 6=2\cdot3,\quad 10=2\cdot5\)

\(\operatorname{ΕΚΠ}(4,6,10)=2^2\cdot3\cdot5=60\)

Άρα θα ξαναχτυπήσουν μαζί μετά από \(60\) λεπτά.

Άρα: Θα χτυπήσουν ξανά μαζί στις 10:00.

Ε. Παγίδες και έξυπνες εφαρμογές

13✅ Να βρείτε το ΕΚΠ και τον ΜΚΔ των \(7\) και \(21\).

Απάντηση

Ο \(21\) είναι πολλαπλάσιο του \(7\).

\(\operatorname{ΜΚΔ}(7,21)=7\)

\(\operatorname{ΕΚΠ}(7,21)=21\)

14✅ Οι αριθμοί \(8\) και \(15\) είναι πρώτοι μεταξύ τους. Να βρείτε τον ΜΚΔ και το ΕΚΠ τους.

Απάντηση

Δεν έχουν κοινό πρώτο παράγοντα, άρα:

\(\operatorname{ΜΚΔ}(8,15)=1\)

Όταν δύο αριθμοί είναι πρώτοι μεταξύ τους, το ΕΚΠ τους είναι το γινόμενό τους.

\(\operatorname{ΕΚΠ}(8,15)=8\cdot15=120\)

15✅ Ένας μαθητής ισχυρίζεται ότι \(\operatorname{ΕΚΠ}(12,18)=6\) επειδή το \(6\) διαιρεί και τους δύο αριθμούς. Να εξηγήσετε το λάθος και να βρείτε τη σωστή απάντηση.

Απάντηση

Το \(6\) είναι κοινός διαιρέτης των \(12\) και \(18\), όχι κοινό πολλαπλάσιο.

Άρα το \(6\) σχετίζεται με τον ΜΚΔ:

\(\operatorname{ΜΚΔ}(12,18)=6\)

Για το ΕΚΠ:

\(12=2^2\cdot3,\qquad 18=2\cdot3^2\)

\(\operatorname{ΕΚΠ}(12,18)=2^2\cdot3^2=36\)

Άρα: Η σωστή απάντηση είναι \(\operatorname{ΕΚΠ}(12,18)=36\).