03Α. Κλάσματα και ρητοί
🎯 Κατανοώ τα κλάσματα και τους ρητούς αριθμούς
1
Στο κλάσμα \(\frac{3}{7}\), ποιος είναι ο αριθμητής και ποιος ο παρονομαστής;

Αριθμητής είναι το \(3\) και παρονομαστής το \(7\).

2
Να γράψεις ως κλάσμα: «πέντε όγδοα».

Γράφουμε \(\frac{5}{8}\).

3
Να γράψεις ως κλάσμα: «έντεκα τέταρτα».

Γράφουμε \(\frac{11}{4}\).

4
Τι εκφράζει ο παρονομαστής σε ένα κλάσμα;

Δείχνει σε πόσα ίσα μέρη χωρίζεται η ακέραιη μονάδα.

5
Τι εκφράζει ο αριθμητής σε ένα κλάσμα;

Δείχνει πόσα από τα ίσα μέρη της μονάδας παίρνουμε.

6
Μπορεί ένα κλάσμα να έχει παρονομαστή \(0\);

Όχι. Ο παρονομαστής πρέπει να είναι διαφορετικός από το \(0\).

7
Να γράψεις τον ακέραιο \(6\) ως κλάσμα με παρονομαστή \(1\).

\(6=\frac{6}{1}\).

8
Να γράψεις τον ακέραιο \(-9\) ως κλάσμα με παρονομαστή \(1\).

\(-9=\frac{-9}{1}\).

9
Να γράψεις το \(0\) ως κλάσμα με παρονομαστή \(5\).

\(0=\frac{0}{5}\).

10
Πότε ένας αριθμός λέγεται ρητός;

Όταν μπορεί να γραφτεί στη μορφή \(\frac{α}{β}\), όπου \(α,β\) είναι ακέραιοι και \(β\neq0\).

11
Είναι ο αριθμός \(7\) ρητός;

Ναι, γιατί \(7=\frac{7}{1}\).

12
Είναι ο αριθμός \(-4\) ρητός;

Ναι, γιατί \(-4=\frac{-4}{1}\).

➕➖ Αναγνωρίζω πρόσημο, αντίθετους και ακέραιους ως ρητούς
13
Να γράψεις το \(-\frac{3}{5}\) με αρνητικό αριθμητή.

\(-\frac{3}{5}=\frac{-3}{5}\).

14
Να γράψεις το \(-\frac{4}{7}\) με αρνητικό παρονομαστή.

\(-\frac{4}{7}=\frac{4}{-7}\).

15
Να εξετάσεις αν \(\frac{-5}{8}\) και \(-\frac{5}{8}\) παριστάνουν τον ίδιο αριθμό.

Ναι. Και οι δύο παριστάνουν τον ίδιο αρνητικό ρητό αριθμό.

16
Να εξετάσεις αν \(\frac{-6}{-7}\) είναι θετικός ή αρνητικός.

Δύο αρνητικά πρόσημα δίνουν θετικό αριθμό.

Άρα \(\frac{-6}{-7}=\frac{6}{7}>0\).

17
Ποιος είναι ο αντίθετος του \(\frac{3}{4}\);

Ο αντίθετος είναι \(-\frac{3}{4}\).

18
Ποιος είναι ο αντίθετος του \(-\frac{5}{6}\);

Ο αντίθετος είναι \(\frac{5}{6}\).

19
Ποιοι ρητοί αριθμοί έχουν απόλυτη τιμή \(\frac{2}{3}\);

Οι \(\frac{2}{3}\) και \(-\frac{2}{3}\).

20
Να υπολογίσεις \(\left|-\frac{7}{9}\right|\).

\(\left|-\frac{7}{9}\right|=\frac{7}{9}\).

21
Να υπολογίσεις \(\left|\frac{5}{8}\right|\).

\(\left|\frac{5}{8}\right|=\frac{5}{8}\).

22
Να γράψεις τον αριθμό \(-2\) ως κλάσμα με παρονομαστή \(3\).

\(-2=\frac{-6}{3}\).

23
Να γράψεις τον αριθμό \(4\) ως κλάσμα με παρονομαστή \(5\).

\(4=\frac{20}{5}\).

24
Να εξηγήσεις γιατί κάθε ακέραιος είναι και ρητός.

Κάθε ακέραιος \(α\) μπορεί να γραφτεί ως \(\frac{α}{1}\), άρα είναι ρητός.

🔁 Δημιουργώ και αναγνωρίζω ισοδύναμα κλάσματα
25
Να βρεις ένα κλάσμα ισοδύναμο με το \(\frac{2}{3}\), πολλαπλασιάζοντας τους όρους επί \(4\).

\(\frac{2}{3}=\frac{2\cdot4}{3\cdot4}=\frac{8}{12}\).

26
Να αναπτύξεις το \(\frac{3}{5}\) με τον αριθμό \(6\).

\(\frac{3}{5}=\frac{18}{30}\).

27
Να αναπτύξεις το \(\frac{7}{9}\) με τον αριθμό \(3\).

\(\frac{7}{9}=\frac{21}{27}\).

28
Να συμπληρώσεις: \(\frac{2}{5}=\frac{\square}{20}\).

Ο παρονομαστής πολλαπλασιάστηκε επί \(4\).

Άρα ο αριθμητής γίνεται \(2\cdot4=8\).

29
Να συμπληρώσεις: \(\frac{3}{7}=\frac{15}{\square}\).

Ο αριθμητής πολλαπλασιάστηκε επί \(5\).

Άρα ο παρονομαστής είναι \(7\cdot5=35\).

30
Να συμπληρώσεις: \(\frac{5}{8}=\frac{\square}{40}\).

\(8\cdot5=40\), άρα \(5\cdot5=25\).

Το κενό είναι \(25\).

31
Να εξετάσεις αν \(\frac{4}{6}\) και \(\frac{10}{15}\) είναι ισοδύναμα.

\(\frac{4}{6}=\frac{2}{3}\) και \(\frac{10}{15}=\frac{2}{3}\).

Άρα είναι ισοδύναμα.

32
Να εξετάσεις αν \(\frac{3}{4}\) και \(\frac{9}{12}\) είναι ισοδύναμα.

\(\frac{9}{12}\) απλοποιείται σε \(\frac{3}{4}\).

Άρα είναι ισοδύναμα.

33
Να εξετάσεις αν \(\frac{2}{7}\) και \(\frac{6}{20}\) είναι ισοδύναμα.

\(\frac{6}{20}=\frac{3}{10}\), που δεν είναι \(\frac{2}{7}\).

Άρα δεν είναι ισοδύναμα.

34
Ποιος είναι ο βασικός κανόνας για να δημιουργήσουμε ισοδύναμο κλάσμα;

Πολλαπλασιάζουμε αριθμητή και παρονομαστή με τον ίδιο μη μηδενικό αριθμό.

35
Αλλάζει η τιμή ενός κλάσματος όταν αναπτύσσουμε αριθμητή και παρονομαστή με τον ίδιο αριθμό;

Όχι. Παίρνουμε ισοδύναμο κλάσμα, άρα η τιμή παραμένει ίδια.

36
Να βρεις δύο κλάσματα ισοδύναμα με το \(\frac{1}{4}\).

Για παράδειγμα \(\frac{2}{8}\) και \(\frac{3}{12}\).

✂️ Απλοποιώ κλάσματα και βρίσκω ανάγωγη μορφή
37
Να απλοποιήσεις το \(\frac{12}{18}\).

Διαιρούμε αριθμητή και παρονομαστή με \(6\).

\(\frac{12}{18}=\frac{2}{3}\).

38
Να απλοποιήσεις το \(\frac{15}{25}\).

Διαιρούμε με \(5\).

\(\frac{15}{25}=\frac{3}{5}\).

39
Να απλοποιήσεις το \(\frac{24}{36}\).

Διαιρούμε με \(12\).

\(\frac{24}{36}=\frac{2}{3}\).

40
Να απλοποιήσεις το \(\frac{28}{42}\).

Διαιρούμε με \(14\).

\(\frac{28}{42}=\frac{2}{3}\).

41
Να απλοποιήσεις το \(\frac{45}{60}\).

Διαιρούμε με \(15\).

\(\frac{45}{60}=\frac{3}{4}\).

42
Να απλοποιήσεις το \(\frac{54}{72}\).

Διαιρούμε με \(18\).

\(\frac{54}{72}=\frac{3}{4}\).

43
Να απλοποιήσεις το \(-\frac{21}{35}\).

Διαιρούμε τους όρους με \(7\).

\(-\frac{21}{35}=-\frac{3}{5}\).

44
Να απλοποιήσεις το \(\frac{-32}{48}\).

Διαιρούμε αριθμητή και παρονομαστή με \(16\).

\(\frac{-32}{48}=-\frac{2}{3}\).

45
Τι ονομάζουμε ανάγωγο κλάσμα;

Κλάσμα που δεν μπορεί να απλοποιηθεί άλλο, επειδή αριθμητής και παρονομαστής δεν έχουν κοινό διαιρέτη μεγαλύτερο από \(1\).

46
Είναι το \(\frac{7}{12}\) ανάγωγο;

Ναι, γιατί \(7\) και \(12\) είναι πρώτοι μεταξύ τους.

47
Είναι το \(\frac{18}{27}\) ανάγωγο;

Όχι, γιατί και οι δύο όροι διαιρούνται με \(9\).

Απλοποιείται σε \(\frac{2}{3}\).

48
Πώς βοηθά ο ΜΚΔ στην πλήρη απλοποίηση ενός κλάσματος;

Διαιρούμε αριθμητή και παρονομαστή με τον ΜΚΔ τους ώστε να προκύψει ανάγωγο κλάσμα.

⚖️ Συγκρίνω και διατάσσω ρητούς αριθμούς
49
Ποια από τα κλάσματα \(\frac{2}{7},\frac{5}{7},\frac{9}{7}\) είναι ομώνυμα;

Και τα τρία είναι ομώνυμα, γιατί έχουν παρονομαστή \(7\).

50
Τα κλάσματα \(\frac{3}{5}\) και \(\frac{4}{9}\) είναι ομώνυμα ή ετερώνυμα;

Είναι ετερώνυμα, γιατί έχουν διαφορετικούς παρονομαστές.

51
Να συγκρίνεις \(\frac{3}{8}\) και \(\frac{5}{8}\).

Έχουν ίδιο παρονομαστή, άρα συγκρίνουμε αριθμητές.

\(\frac{3}{8}<\frac{5}{8}\).

52
Να συγκρίνεις \(\frac{7}{10}\) και \(\frac{4}{10}\).

\(\frac{7}{10}>\frac{4}{10}\).

53
Να συγκρίνεις \(\frac{2}{3}\) και \(\frac{3}{4}\) με κοινό παρονομαστή.

\(\frac{2}{3}=\frac{8}{12}\) και \(\frac{3}{4}=\frac{9}{12}\).

Άρα \(\frac{2}{3}<\frac{3}{4}\).

54
Να συγκρίνεις \(\frac{5}{6}\) και \(\frac{7}{9}\).

\(\frac{5}{6}=\frac{15}{18}\) και \(\frac{7}{9}=\frac{14}{18}\).

Άρα \(\frac{5}{6}>\frac{7}{9}\).

55
Να συγκρίνεις \(-\frac{2}{5}\) και \(\frac{1}{5}\).

Κάθε αρνητικός αριθμός είναι μικρότερος από κάθε θετικό.

Άρα \(-\frac{2}{5}<\frac{1}{5}\).

56
Να συγκρίνεις \(-\frac{3}{4}\) και \(-\frac{1}{4}\).

Στους αρνητικούς, ο αριθμός με τη μεγαλύτερη απόλυτη τιμή είναι μικρότερος.

Άρα \(-\frac{3}{4}<-\frac{1}{4}\).

57
Να τοποθετήσεις σε αύξουσα σειρά τα \(\frac{1}{2},-\frac{1}{2},0,\frac{3}{2}\).

\(-\frac{1}{2}<0<\frac{1}{2}<\frac{3}{2}\).

58
Να τοποθετήσεις σε αύξουσα σειρά τα \(\frac{3}{4},\frac{1}{4},-\frac{2}{4},0\).

\(-\frac{2}{4}<0<\frac{1}{4}<\frac{3}{4}\).

59
Πώς συγκρίνουμε δύο ομώνυμα θετικά κλάσματα;

Μεγαλύτερο είναι εκείνο που έχει μεγαλύτερο αριθμητή.

60
Πώς μπορούμε να συγκρίνουμε δύο ετερώνυμα κλάσματα;

Τα μετατρέπουμε σε ισοδύναμα ομώνυμα κλάσματα και μετά συγκρίνουμε τους αριθμητές.

🎯 Εφαρμόζω κλάσματα και ρητούς σε καταστάσεις και αποφεύγω παγίδες
61
Σε μια πίτσα χωρισμένη σε \(8\) ίσα κομμάτια, τρώμε \(3\). Ποιο κλάσμα της πίτσας φάγαμε;

Φάγαμε τα \(3\) από τα \(8\) ίσα κομμάτια.

Άρα \(\frac{3}{8}\) της πίτσας.

62
Ένα δοχείο είναι γεμάτο κατά \(\frac{5}{6}\). Είναι περισσότερο ή λιγότερο από τα \(\frac{3}{4}\) του δοχείου;

\(\frac{5}{6}=\frac{10}{12}\) και \(\frac{3}{4}=\frac{9}{12}\).

Άρα \(\frac{5}{6}>\frac{3}{4}\).

63
Ένα μήκος είναι \(\frac{6}{9}\) m. Να το γράψεις σε ανάγωγη μορφή.

\(\frac{6}{9}=\frac{2}{3}\) m.

64
Μια διαδρομή ολοκληρώθηκε κατά \(\frac{12}{16}\). Να απλοποιήσεις το κλάσμα.

\(\frac{12}{16}=\frac{3}{4}\).

65
Ένα θερμόμετρο δείχνει \(-\frac{3}{2}^\circ C\). Είναι η θερμοκρασία πάνω ή κάτω από το \(0^\circ C\);

Είναι αρνητική, άρα βρίσκεται κάτω από το \(0^\circ C\).

66
Ένας δύτης βρίσκεται σε ύψος \(-\frac{7}{2}\) m ως προς την επιφάνεια. Είναι βαθύτερα ή ψηλότερα από δύτη στα \(-3\) m;

\(-\frac{7}{2}=-3{,}5<-3\).

Άρα βρίσκεται βαθύτερα.

67
Να βρεις έναν ρητό αριθμό ανάμεσα στο \(0\) και στο \(1\).

Για παράδειγμα \(\frac{1}{2}\).

68
Να βρεις έναν ρητό αριθμό ανάμεσα στο \(-1\) και στο \(0\).

Για παράδειγμα \(-\frac{1}{2}\).

69
Ένας μαθητής λέει ότι \(\frac{2}{5}>\frac{2}{3}\) επειδή \(5>3\). Να διορθώσεις.

Με ίδιο θετικό αριθμητή, μεγαλύτερος παρονομαστής σημαίνει μικρότερο κλάσμα.

Άρα \(\frac{2}{5}<\frac{2}{3}\).

70
Ένας μαθητής λέει ότι \(\frac{4}{8}\) και \(\frac{5}{10}\) είναι διαφορετικοί αριθμοί επειδή έχουν διαφορετικούς όρους. Να διορθώσεις.

\(\frac{4}{8}=\frac{1}{2}\) και \(\frac{5}{10}=\frac{1}{2}\).

Άρα είναι ισοδύναμα.

71
Ένας μαθητής γράφει \(\frac{6}{0}\). Γιατί η γραφή δεν παριστάνει ρητό αριθμό;

Ο παρονομαστής δεν επιτρέπεται να είναι \(0\).

72
Να γράψεις έναν σύντομο κανόνα για να χειρίζεσαι σωστά κλάσματα και ρητούς.

Ελέγχω πρώτα τον παρονομαστή, αναζητώ ισοδύναμη ή ανάγωγη μορφή όταν χρειάζεται και συγκρίνω τους αριθμούς αφού τους φέρω, αν είναι χρήσιμο, σε κοινό παρονομαστή.

Τέλος