03Α. Η έννοια του διανύσματος
🎯 Ξεχωρίζω βαθμωτά και διανυσματικά μεγέθη
1
Η μάζα ενός σώματος είναι βαθμωτό ή διανυσματικό μέγεθος;

Για να περιγράψουμε τη μάζα αρκεί ένας αριθμός και μία μονάδα μέτρησης.

Άρα η μάζα είναι βαθμωτό μέγεθος.

2
Η ταχύτητα ενός αυτοκινήτου είναι βαθμωτό ή διανυσματικό μέγεθος;

Για την πλήρη περιγραφή της ταχύτητας χρειάζονται μέτρο και κατεύθυνση.

Άρα η ταχύτητα είναι διανυσματικό μέγεθος.

3
Η θερμοκρασία είναι βαθμωτό ή διανυσματικό μέγεθος;

Η θερμοκρασία περιγράφεται μόνο με αριθμητική τιμή και μονάδα.

Άρα είναι βαθμωτό μέγεθος.

4
Η δύναμη είναι βαθμωτό ή διανυσματικό μέγεθος;

Η δύναμη έχει μέτρο και κατεύθυνση.

Άρα είναι διανυσματικό μέγεθος.

5
Η μετατόπιση είναι βαθμωτό ή διανυσματικό μέγεθος;

Η μετατόπιση χρειάζεται αρχική θέση, τελική θέση και κατεύθυνση.

Άρα είναι διανυσματικό μέγεθος.

6
Το εμβαδόν ενός οικοπέδου είναι βαθμωτό ή διανυσματικό μέγεθος;

Το εμβαδόν περιγράφεται από έναν αριθμό και μία μονάδα επιφάνειας.

Άρα είναι βαθμωτό μέγεθος.

7
Το βάρος ενός σώματος είναι βαθμωτό ή διανυσματικό μέγεθος;

Το βάρος είναι δύναμη και επομένως έχει μέτρο και κατεύθυνση.

Άρα είναι διανυσματικό μέγεθος.

8
Ποια βασική διαφορά έχει ένα διανυσματικό από ένα βαθμωτό μέγεθος;

Το βαθμωτό μέγεθος προσδιορίζεται μόνο από αριθμητική τιμή, ενώ το διανυσματικό απαιτεί και κατεύθυνση.

Άρα στο διάνυσμα δεν αρκεί μόνο το μέτρο.

🎯 Αναγνωρίζω αρχή, πέρας και συμβολισμό διανύσματος
9
Στο διάνυσμα \(\overrightarrow{AB}\), ποιο σημείο είναι η αρχή και ποιο το πέρας;

Το πρώτο γράμμα δείχνει την αρχή και το δεύτερο το πέρας.

Άρα αρχή είναι το \(A\) και πέρας το \(B\).

10
Στο διάνυσμα \(\overrightarrow{\Gamma\Delta}\), ποιο είναι το σημείο εφαρμογής;

Σημείο εφαρμογής είναι η αρχή του διανύσματος.

Άρα σημείο εφαρμογής είναι το \(\Gamma\).

11
Ποιο διάνυσμα έχει αρχή το \(M\) και πέρας το \(N\);

Γράφουμε πρώτα το γράμμα της αρχής και έπειτα το γράμμα του πέρατος.

Το διάνυσμα είναι \(\overrightarrow{MN}\).

12
Ποιο διάνυσμα έχει αρχή το \(K\) και πέρας το \(\Lambda\);

Η σειρά των γραμμάτων ακολουθεί τη φορά της μετακίνησης.

Το διάνυσμα είναι \(\overrightarrow{K\Lambda}\).

13
Τα \(\overrightarrow{AB}\) και \(\overrightarrow{BA}\) έχουν ίδια αρχή και ίδιο πέρας;

Στο πρώτο η αρχή είναι το \(A\), ενώ στο δεύτερο η αρχή είναι το \(B\).

Άρα έχουν ανταλλαγμένη αρχή και πέρας.

14
Το παρακάτω βέλος ξεκινά από το \(A\) και καταλήγει στο \(B\). Πώς συμβολίζεται;
A B

Η αρχή είναι το \(A\) και το πέρας το \(B\).

Άρα συμβολίζεται \(\overrightarrow{AB}\).

15
Αν αντιστρέψουμε τη φορά του \(\overrightarrow{AB}\), ποιο διάνυσμα προκύπτει;

Αντιστρέφοντας τη φορά, ανταλλάσσονται αρχή και πέρας.

Προκύπτει το \(\overrightarrow{BA}\).

16
Μπορούμε να συμβολίσουμε ένα διάνυσμα και με μικρό γράμμα;

Ναι. Συχνά χρησιμοποιούνται μικρά ελληνικά γράμματα με βέλος.

Για παράδειγμα \(\vec{\alpha}\), \(\vec{\beta}\), \(\vec{\gamma}\).

🎯 Διακρίνω διεύθυνση, φορά και κατεύθυνση
17
Τι ονομάζουμε διεύθυνση ενός διανύσματος;

Είναι η ευθεία που ορίζουν τα άκρα του διανύσματος ή οποιαδήποτε ευθεία παράλληλη προς αυτή.

Η διεύθυνση δεν καθορίζει από μόνη της προς ποια πλευρά κινείται το βέλος.

18
Τι ονομάζουμε φορά ενός διανύσματος;

Η φορά δείχνει προς ποιο από τα δύο άκρα κατευθύνεται το βέλος.

Καθορίζεται από την αρχή και το πέρας.

19
Τι ονομάζουμε κατεύθυνση ενός διανύσματος;

Η κατεύθυνση καθορίζεται από δύο στοιχεία.

Είναι ο συνδυασμός της διεύθυνσης και της φοράς.

20
Τα \(\overrightarrow{AB}\) και \(\overrightarrow{BA}\) έχουν ίδια διεύθυνση;

Βρίσκονται πάνω στην ίδια ευθεία.

Άρα έχουν ίδια διεύθυνση.

21
Τα \(\overrightarrow{AB}\) και \(\overrightarrow{BA}\) έχουν ίδια φορά;

Το πρώτο κατευθύνεται από \(A\) προς \(B\), ενώ το δεύτερο από \(B\) προς \(A\).

Άρα έχουν αντίθετη φορά.

22
Δύο οριζόντια βέλη προς τα δεξιά, πάνω σε παράλληλες ευθείες, έχουν ίδια διεύθυνση και ίδια φορά;

Οι ευθείες τους είναι παράλληλες και τα βέλη δείχνουν προς την ίδια πλευρά.

Άρα έχουν ίδια διεύθυνση και ίδια φορά.

23
Δύο οριζόντια βέλη, το ένα προς τα δεξιά και το άλλο προς τα αριστερά, έχουν ίδια κατεύθυνση;

Έχουν ίδια διεύθυνση αλλά αντίθετη φορά.

Άρα δεν έχουν ίδια κατεύθυνση.

24
Για να δηλώσουμε πλήρως προς τα πού δρα ένα διάνυσμα, αρκεί να γνωρίζουμε μόνο τη διεύθυνσή του;

Όχι. Η ίδια διεύθυνση επιτρέπει δύο αντίθετες φορές.

Χρειάζεται να γνωρίζουμε και τη φορά.

🎯 Υπολογίζω και συγκρίνω μέτρα διανυσμάτων
25
Αν \(AB=7\,\text{cm}\), ποιο είναι το μέτρο του \(\overrightarrow{AB}\);

Το μέτρο ενός διανύσματος είναι το μήκος του αντίστοιχου ευθύγραμμου τμήματος.

Άρα \(\left|\overrightarrow{AB}\right|=7\,\text{cm}\).

26
Αν \(\left|\overrightarrow{MN}\right|=12\,\text{cm}\), ποιο είναι το μήκος \(MN\);

Το μέτρο του διανύσματος είναι ακριβώς το μήκος του τμήματος \(MN\).

Άρα \(MN=12\,\text{cm}\).

27
Αν \(AB=5\,\text{cm}\), ποιο είναι το μέτρο του \(\overrightarrow{BA}\);

Η αλλαγή φοράς δεν αλλάζει το μήκος του ευθύγραμμου τμήματος.

Άρα \(\left|\overrightarrow{BA}\right|=5\,\text{cm}\).

28
Μπορεί το μέτρο ενός διανύσματος να είναι αρνητικό;

Το μέτρο είναι μήκος.

Άρα είναι πάντοτε μη αρνητικός αριθμός.

29
Δύο διανύσματα έχουν μέτρα \(4\,\text{cm}\) και \(9\,\text{cm}\). Ποιο έχει μεγαλύτερο μέτρο;

Συγκρίνουμε τις αριθμητικές τιμές των μηκών.

Μεγαλύτερο μέτρο έχει το διάνυσμα των \(9\, ext{cm}\).

30
Αν \(\left|\vec{\alpha}\right|=6\) και \(\left|\vec{\beta}\right|=6\), είναι υποχρεωτικά \(\vec{\alpha}=\vec{\beta}\);

Η ισότητα των μέτρων είναι μόνο μία από τις τρεις προϋποθέσεις ισότητας διανυσμάτων.

Χρειάζονται επιπλέον ίδια διεύθυνση και ίδια φορά.

31
Ένα διάνυσμα έχει μέτρο \(0\). Τι μπορούμε να πούμε για την αρχή και το πέρας του;

Μέτρο \(0\) σημαίνει ότι το αντίστοιχο ευθύγραμμο τμήμα έχει μήκος \(0\).

Άρα αρχή και πέρας συμπίπτουν.

32
Αν ένα διάνυσμα έχει διπλάσιο μήκος βέλους από ένα άλλο, τι ισχύει για τα μέτρα τους;

Το μήκος του βέλους παριστάνει το μέτρο.

Άρα το πρώτο διάνυσμα έχει διπλάσιο μέτρο.

🎯 Αναγνωρίζω ίσα διανύσματα
33
Πότε δύο διανύσματα λέγονται ίσα;

Πρέπει να συμφωνούν και στα τρία βασικά χαρακτηριστικά.

Έχουν ίδια διεύθυνση, ίδια φορά και ίσα μέτρα.

34
Δύο διανύσματα έχουν ίδια διεύθυνση, ίδια φορά και μέτρα \(5\,cm\) και \(5\,cm\). Είναι ίσα;

Ικανοποιούνται και οι τρεις προϋποθέσεις ισότητας.

Άρα τα διανύσματα είναι ίσα.

35
Δύο διανύσματα έχουν ίδια διεύθυνση και ίσα μέτρα, αλλά αντίθετη φορά. Είναι ίσα;

Η φορά είναι διαφορετική.

Άρα δεν είναι ίσα.

36
Δύο διανύσματα έχουν ίδια φορά και ίσα μέτρα, αλλά διαφορετική διεύθυνση. Είναι ίσα;

Για ισότητα απαιτείται και ίδια διεύθυνση.

Άρα δεν είναι ίσα.

37
Σε παραλληλόγραμμο \(AB\Gamma\Delta\), ποια σχέση ισχύει ανάμεσα στα \(\overrightarrow{AB}\) και \(\overrightarrow{\Delta\Gamma}\);

Οι απέναντι πλευρές παραλληλογράμμου είναι παράλληλες και ίσες, ενώ τα δύο βέλη έχουν ίδια φορά.

Άρα \(\overrightarrow{AB}=\overrightarrow{\Delta\Gamma}\).

38
Σε παραλληλόγραμμο \(AB\Gamma\Delta\), ποια σχέση ισχύει ανάμεσα στα \(\overrightarrow{A\Delta}\) και \(\overrightarrow{B\Gamma}\);

Οι πλευρές \(A\Delta\) και \(B\Gamma\) είναι παράλληλες και ίσες και οι φορές συμφωνούν.

Άρα \(\overrightarrow{A\Delta}=\overrightarrow{B\Gamma}\).

39
Στο παρακάτω ορθογώνιο, τα δύο οριζόντια βέλη έχουν ίδια φορά. Είναι ίσα;
Α Β Γ Δ

Οι απέναντι πλευρές ορθογωνίου είναι παράλληλες και ίσες, και τα βέλη δείχνουν προς την ίδια πλευρά.

Άρα τα δύο διανύσματα είναι ίσα.

40
Αρκεί δύο διανύσματα να έχουν ίσα μέτρα για να είναι ίσα;

Όχι. Μπορεί να έχουν διαφορετική διεύθυνση ή διαφορετική φορά.

Χρειάζονται ίδια διεύθυνση, ίδια φορά και ίσα μέτρα.

🎯 Αναγνωρίζω αντίθετα διανύσματα
41
Πότε δύο διανύσματα λέγονται αντίθετα;

Έχουν ίδια διεύθυνση και ίσα μέτρα, αλλά οι φορές τους είναι αντίθετες.

Αυτές είναι οι τρεις προϋποθέσεις για αντίθετα διανύσματα.

42
Ποιο είναι το αντίθετο του \(\overrightarrow{AB}\);

Αντιστρέφουμε αρχή και πέρας.

Το αντίθετο είναι \(\overrightarrow{BA}\).

43
Αν \(\left|\overrightarrow{AB}\right|=8\,cm\), ποιο είναι το μέτρο του αντίθετου διανύσματος;

Αντίθετα διανύσματα έχουν ίσα μέτρα.

Άρα \(\left|\overrightarrow{BA}\right|=8\,cm\).

44
Δύο διανύσματα έχουν ίδια διεύθυνση, αντίθετη φορά και μέτρα \(7\,cm\) και \(7\,cm\). Τι σχέση έχουν;

Έχουν ίσα μέτρα, ίδια διεύθυνση και αντίθετη φορά.

Άρα είναι αντίθετα.

45
Δύο διανύσματα έχουν αντίθετη φορά αλλά διαφορετικά μέτρα. Είναι αντίθετα;

Για να είναι αντίθετα πρέπει τα μέτρα τους να είναι ίσα.

Άρα δεν είναι αντίθετα.

46
Σε παραλληλόγραμμο \(AB\Gamma\Delta\), ποια σχέση έχουν τα \(\overrightarrow{AB}\) και \(\overrightarrow{\Gamma\Delta}\);

Οι πλευρές είναι παράλληλες και ίσες, αλλά τα δύο βέλη έχουν αντίθετη φορά.

Άρα είναι αντίθετα διανύσματα.

47
Σε ορθογώνιο \(AB\Gamma\Delta\), ποια σχέση έχουν τα \(\overrightarrow{A\Delta}\) και \(\overrightarrow{\Gamma B}\);

Οι πλευρές είναι παράλληλες και ίσες, ενώ οι φορές είναι αντίθετες.

Άρα είναι αντίθετα διανύσματα.

48
Αν \(\vec{\beta}\) είναι αντίθετο του \(\vec{\alpha}\), ποια σχέση έχουν τα μέτρα τους;

Αντίθετα διανύσματα έχουν ίσα μέτρα.

Άρα \(\left|\vec{\alpha}\right|=\left|\vec{\beta}\right|\).

🎯 Κατανοώ το μηδενικό διάνυσμα
49
Τι ονομάζουμε μηδενικό διάνυσμα;

Είναι διάνυσμα του οποίου η αρχή και το πέρας συμπίπτουν.

Παράδειγμα είναι το \(\overrightarrow{AA}\).

50
Ποιο είναι το μέτρο του \(\overrightarrow{AA}\);

Το τμήμα \(AA\) έχει μήκος \(0\).

Άρα \(\left|\overrightarrow{AA}\right|=0\).

51
Το \(\overrightarrow{BB}\) είναι μηδενικό διάνυσμα;

Η αρχή και το πέρας είναι το ίδιο σημείο \(B\).

Άρα είναι μηδενικό διάνυσμα.

52
Ένα διάνυσμα έχει μέτρο \(0\). Μπορεί η αρχή του να είναι διαφορετική από το πέρας του;

Αν τα δύο σημεία ήταν διαφορετικά, η μεταξύ τους απόσταση θα ήταν θετική.

Άρα αρχή και πέρας πρέπει να συμπίπτουν.

53
Το μηδενικό διάνυσμα έχει συγκεκριμένη φορά;

Αφού αρχή και πέρας συμπίπτουν, δεν υπάρχει προσανατολισμός από ένα διαφορετικό σημείο προς άλλο.

Άρα δεν έχει συγκεκριμένη φορά.

54
Το μηδενικό διάνυσμα έχει συγκεκριμένη διεύθυνση;

Δεν υπάρχει μοναδική ευθεία που να ορίζεται από δύο διαφορετικά άκρα.

Άρα δεν έχει συγκεκριμένη διεύθυνση.

55
Ποιο από τα \(\overrightarrow{AB}\), \(\overrightarrow{CC}\), \(\overrightarrow{\Delta\Gamma}\) είναι μηδενικό;

Μηδενικό είναι εκείνο στο οποίο αρχή και πέρας είναι το ίδιο σημείο.

Άρα μηδενικό είναι το \(\overrightarrow{CC}\).

56
Αν ένα σημείο μετακινηθεί και τελικά επιστρέψει ακριβώς στην αρχική του θέση, ποια είναι η συνολική μετατόπισή του;

Αρχική και τελική θέση συμπίπτουν.

Άρα η συνολική μετατόπιση παριστάνεται με μηδενικό διάνυσμα.

🎯 Διακρίνω απόσταση και μετατόπιση
57
Ένας μαθητής περπατά \(30\,m\) ανατολικά και σταματά. Ποια ποσότητα περιγράφεται διανυσματικά: η απόσταση ή η μετατόπιση;

Η απόσταση είναι μόνο αριθμητική τιμή, ενώ η μετατόπιση περιλαμβάνει και κατεύθυνση.

Άρα διανυσματική είναι η μετατόπιση.

58
Ένα άτομο περπατά \(20\,m\) ανατολικά και \(20\,m\) δυτικά, επιστρέφοντας στην αρχή. Ποια είναι η συνολική απόσταση και ποια η μετατόπιση;

Η συνολική διαδρομή είναι \(20+20=40\,m\). Αρχική και τελική θέση συμπίπτουν.

Άρα απόσταση \(40\,m\), μετατόπιση μηδενική.

59
Ένα αυτοκίνητο ξεκινά από το \(A\) και καταλήγει στο \(B\). Ποιο διάνυσμα παριστάνει τη μετατόπισή του;

Η μετατόπιση συνδέει απευθείας την αρχική με την τελική θέση.

Άρα παριστάνεται με \(\overrightarrow{AB}\).

60
Ένας περιπατητής ακολουθεί καμπύλη διαδρομή από \(A\) σε \(B\). Είναι η απόσταση που διένυσε υποχρεωτικά ίση με το μέτρο της μετατόπισης;

Η απόσταση μετρά ολόκληρη τη διαδρομή, ενώ το μέτρο της μετατόπισης την ευθεία απόσταση αρχής και τέλους.

Άρα γενικά δεν είναι ίσες.

61
Ένα όχημα κάνει έναν πλήρη γύρο σε κυκλική πίστα και επιστρέφει στην αφετηρία. Ποια είναι η μετατόπισή του;

Η αρχική και η τελική θέση είναι ίδιες.

Άρα η μετατόπιση είναι μηδενική.

62
Μπορεί ένα σώμα να έχει διανύσει θετική απόσταση αλλά να έχει μηδενική μετατόπιση;

Ναι, αν κινηθεί και επιστρέψει στην αρχική του θέση.

Άρα απόσταση και μετατόπιση δεν είναι το ίδιο μέγεθος.

63
Για να περιγράψουμε πλήρως άνεμο ταχύτητας \(40\,km/h\), αρκεί μόνο ο αριθμός \(40\);

Όχι. Χρειάζεται και η κατεύθυνση προς την οποία πνέει.

Άρα η ταχύτητα του ανέμου περιγράφεται διανυσματικά.

64
Για να περιγράψουμε δύναμη \(10\,N\), αρκεί μόνο το μέτρο \(10\,N\);

Όχι. Πρέπει να γνωρίζουμε και τη διεύθυνση και τη φορά της δύναμης.

Άρα απαιτείται διάνυσμα.

🎯 Μικτή εξάσκηση στην έννοια του διανύσματος
65
Στο διάνυσμα \(\overrightarrow{K\Lambda}\), να γράψετε αρχή, πέρας και μέτρο αν \(K\Lambda=9\,cm\).

Αρχή είναι το \(K\), πέρας το \(\Lambda\), και το μέτρο είναι το μήκος \(K\Lambda\).

Άρα \(\left|\overrightarrow{K\Lambda}\right|=9\,cm\).

66
Τα \(\overrightarrow{AB}\) και \(\overrightarrow{BA}\) έχουν ίσο μέτρο. Είναι ίσα ή αντίθετα;

Έχουν ίδια διεύθυνση, ίσα μέτρα και αντίθετη φορά.

Άρα είναι αντίθετα.

67
Δύο διανύσματα έχουν ίδια διεύθυνση και ίδια φορά, αλλά μέτρα \(4\) και \(6\). Είναι ίσα;

Για ισότητα απαιτούνται και ίσα μέτρα.

Άρα δεν είναι ίσα.

68
Δύο διανύσματα έχουν ίσα μέτρα και ίδια φορά, αλλά βρίσκονται σε μη παράλληλες ευθείες. Είναι ίσα;

Οι διευθύνσεις τους είναι διαφορετικές.

Άρα δεν είναι ίσα.

69
Σε παραλληλόγραμμο \(AB\Gamma\Delta\), να συγκρίνετε τα \(\overrightarrow{AB}\) και \(\overrightarrow{\Delta\Gamma}\).

Οι αντίστοιχες πλευρές είναι ίσες και παράλληλες και τα δύο βέλη έχουν ίδια φορά.

Άρα \(\overrightarrow{AB}=\overrightarrow{\Delta\Gamma}\).

70
Σε παραλληλόγραμμο \(AB\Gamma\Delta\), να συγκρίνετε τα \(\overrightarrow{AB}\) και \(\overrightarrow{\Gamma\Delta}\).

Οι πλευρές είναι παράλληλες και ίσες, αλλά οι φορές είναι αντίθετες.

Άρα τα δύο διανύσματα είναι αντίθετα.

71
Ένα διάνυσμα έχει αρχή και πέρας στο ίδιο σημείο \(P\). Ποιο είναι και ποιο είναι το μέτρο του;

Πρόκειται για μηδενικό διάνυσμα.

Είναι το \(\overrightarrow{PP}\) και \(\left|\overrightarrow{PP}\right|=0\).

72
Ποια σειρά ελέγχων χρησιμοποιούμε για να αποφασίσουμε αν δύο διανύσματα είναι ίσα ή αντίθετα;

Ελέγχουμε πρώτα τη διεύθυνση, έπειτα τη φορά και τέλος το μέτρο.

Ίσα: ίδια διεύθυνση, ίδια φορά, ίσο μέτρο. Αντίθετα: ίδια διεύθυνση, αντίθετη φορά, ίσο μέτρο.

Τέλος